Sağ El? Sol El? Her İki El? (İstikrarsız El Kullanımı)

Bir çocuğun hangi elini tercih ettiği belli olmuyorsa değişken veya istikrarsız el kullanımından söz edilmektedir. Daha eski literatür kaynaklarında tarif edilen gözlemlere karşılık gelmek üzere 'iki elli' kavramı da kullanılmaktadır kimi zaman. Ancak bu adlandırma yanıltıcıdır, çünkü ellerin tamamen eşdeğer bir şekilde kullanıldığını, ellerin ne öncelikleri, ne de performans yetenekleri bakımından herhangi bir farkın mevcut olmadığını anlatır (Kramer, 1961,109). Ayrıntılı bir el becerileri muayenesi yapıldığında, 'iki elini kullananların' da aslında sağ veya sol el becerili insanlar oldukları, ancak gözlemlenen edimlerde bireysel açıdan farklı nedenlerden ötürü ellerini değişken bir şekilde kullandıkları ortaya çıkar. Bu bağlamda altını çizerek vurgulamak gereken bir husus, iki elle yazma veya resim yapma durumunda sağ ve sol ellerin hassas motor sitemleri bilinçli olarak antrenmana tabi tutulduklarında çocuğun beyninde gerçekleşen sağlıklı işbölümü yapılandırılmasına zarar verilmektedir. Bu ise -baskın olmayan beyin lobunu etkinleştirmek suretiyle- iki elle yazma ediminin zekâyı artırdığına ilişkin yaygın görüşe ters düşmektedir.

Günlük hayattaki el tercihini anlayabilmek için çatal kaşık kullanarak yemek yeme, resim yapma ye yazma gibi kültürel tekniklerin yanı sıra özellikle çocuğun özgürce oyun oynarken sergilediği anlık hareketleri de gözlemlere dahil edilmelidir. Aslında solak olan çocuklar, eğitim ve taklidin yoğun etkisi altında bulunan ve öğrenilmiş olan edimlerde sık sık sağ elleriyle hareket ederken, anlık hareket alanlarında sol ellerini tercih edebiliyorlar. Kimi zaman bir eylem süreci sırasında, etkin el tekrar tekrar değişebilmektedir. Her halükarda bu gözlemlerin nedenlerini araştırmak yararlı olacaktır. Böylece çocuğun henüz gizli olan sağ veya sol el önceliği hakkında netlik kazanılabilir.

İstikrarsız el kullanımının nedenleri
Fiziksel

  • Erken çocukluk döneminde ortaya çıkmış olan beyin bozuklukları
  • Fark edilmeyen minimal Hemiparez
  • Bir kolun/elin uzun süreliğine hareketsiz kalmış olması 

Psikolojik, Sosyal

  • Taklitçilik
  • Uyum Sağlama
  • İlişki içinde bulunulan kişilerin dolaysız etkisi

İstikrarsız el kullanımının ortaya çıkmasına ilişkin nedenler çok yönlüdür. Çoğunlukla birden fazla bozukluğun iç içe geçmesi, birbirlerini güçlendirmesi söz konusudur. Bunlar özellikle solak çocuklarda çok tutarsız bir el tercihi tablosuna yol açabilmektedir.

İstikrarsız el kullanımı varsa ne yapmalı?
İstikrarsız el kullanımı sık sık 'iki elin kullanılması' şeklinde yorumlanır ve birçok insan tarafından tek taraflı el kullanımına ilişkin bir önyargı biçiminde algılanır. Ancak çocuklardaki nörolojik ve motorik gelişme bozukluklarıyla meşgul olan tıp, psikoloji ve motoloji alanlarına ait birçok bulgu, bu görüşün karşısında yer almaktadır: Bir çocuk bu anlamda her iki elini kullanıyorsa bu durum beyin loblarının fazla özelleşmemiş olmalarına işaret eder. Böyle bir çocuk, normal bir çocuğun özelleşme sayesinde tek elinde topladığı beceriyi iki eliyle dahi sergileyemez (Ayres 1998,114). Bunun ötesinde çalışma elinin sürekli olarak değişmesi olayını, kısmi performans bozukluklarının ve gelişme gecikmelerinin teşhis özellikleri olarak değerlendirmek de mümkündür ki, bunlar her halükârda tedavi edilmelidir. Hemen hemen hiç dikkat çekmeseler veya özellikle kızlarda görülebildiği üzere, sözde iyi bir şekilde dengelenebilseler de (Sattler, 2001a, 143).

Çocuk değişken bir el kullanımı sergiler ve el tercihine ilişkin tutarlı bir tablo ortaya çıkmazsa ebeveynler ve pedagoglar nasıl hareket etmelidirler?
Temel olarak çocuğun el kullanımını etkilememek gerekir. Ama gözlemlere devam edilmelidir. Bunun somut anlamı şudur: Nesneler çocuğun sağ veya sol eline tutuşturulmak yerine daima beden mesafesine uzatılmalıdır. Bu durum, çocuğun sağ veya sol el kullanımının doğal gelişiminin desteklenmesine imkân tanıyacaktır. Sofra kurulurken de dikkat edilmesi gereken şey, sofra takımlarının durumundan sağ veya sol elin kullanımının zorunlu şekilde ortaya çıkmamasıdır. Aynı durum resim yaparken kalemlerin konumu için geçerlidir. Zira değişken el kullanımına sahip olan birçok çocuk, nesneleri bedenlerinin orta hizasına denk gelecek şekilde tutmaktan kaçınır, ağırlıklı olarak tarafları esas alan bir şekilde hareket eder: Kaşık sağdaysa sağ elle yemek yenir. Soldaysa sol elle. Sağdaki resimler sağ elle, soldakiler sol elle çizilir. El değişimi zaman zaman makasla kesme işleminde bile gerçekleşir. Bu gibi çocuklar, anaokulunda pek zevk alarak resim ve el işleri yapmazlar genellikle. Yapı taşlarının bulunduğu köşeyi veya bebeklerin bulunduğu odayı resim yapma masasına tercih ederler. Çocuğun karar verirken yardıma ihtiyaç duyduğu izlenimine kapılarak resim yapma edimi için belirli bir eli (genelde sağ eli) desteklememeniz, bu aşamada çok önemlidir.

Ellere farklı değerler atfetmek de (güzel el) yanlıştır. Aynı öneriler, sağ/sol bağımlı olarak hareket etmeyen, değişken el kullanımlı çocuklar için de geçerlidir. Bu konuda çocuğu etkilemekle onun beyninin doğal gelişimine ve yeniden yapılanmasına müdahale etmiş olursunuz ki, bu durum solak çocuklarda yazı yazmak için sağ elin kullanılmasına ve dolaysız bir sonuç olarak değişim eğitimi problemlerine yol açabilir.
 



1


Article Düzenle

Yorum Ekle

Web Tasarım Data1        

İsim Bankası

Reklam Verin

Tatlı Sözlük