Katkı maddeleri, yaşamımızın içine girmiş ve neredeyse tükettiğimiz her türlü besinle vücudumuza aldığımız, kimi zaman yararlı, ancak kimi zaman da sağlık üzerinde hasar yaratabilen kimyasallardır. Hayatımızın bu kadar içinde olan gıda katkı maddeleri hakkında tüketiciler yeterli bilgiye sahip değildir. Bu anlamda zaten kaynaklar da yetersizdir.

Kullanılan katkı maddelerinin miktarı ve cinsinin sağlık kuruluşları tarafından onaylanması gerekir. Bu konuda en etkin onay merkezi Amerika'da bulunan FDA'dır (Food and Drug Administation).

Katkı maddelerini, besinsel katkı maddesi (yiyeceklerin vitamin ve besin değerini etkileyen) ve kozmetik katkı maddesi (yiyeceğin kokusu, görünüşü, vs. etkileyen) olarak değerlendirebiliriz. Gıda katkı maddelerinin, besinin içindeki yoğunluğu ve gıda kodeksindeki yeri oldukça fazladır. Bu kadar karmaşık ve zararlı olduğu düşünülen maddelerin hamilelikteki tüketiminin bebek üzerine etkisi de düşündürücüdür.

Tüketicinin, aldığı gıda ile ne kadar katkı maddesine maruz kaldığını ve bunun olumsuz etkilerinin ne olduğunu bilmesi gerekir. Bu nedenle ambalajların üzerinde katkı maddelerinin adı, miktarı, doz aşımı ve buna bağlı olumsuz etkileri açık bir dille yazılmalıdır.

Hamilelik ve katkı maddeleri
Kişilerde gıda katkı maddelerinin olumsuz etkileri, duyarlılık (intolerans) olarak görülür. Bağışıklık ve koruma sistemi tam olarak gelişmiş yetişkinlerde olumsuz etkileri görülebilen gıda maddelerinin fetus üzerinde de olumsuz etkilerine rastlanabilir. Bu nedenle hamilelikte beslenme büyük önem taşır. Hamilelikte, gıda katkı maddesi içeriği bakımından dikkatli olunması gereken besinler şunlardır:

Kafein
Kafein, hamilelikte uzak durulması gereken bir maddedir. Araştırmalar, hamilelik döneminde kafein kullananlarda kullanmayanlara göre daha yüksek oranda doğum defektlerinin görüldüğünü göstermiştir. Bu etki, hamilelik döneminde vücut metabolizmasının değişmesinden ve kafeinin vücutta daha uzun süre kalmasından kaynaklanır. Kafein ve katkı maddelerini yoğun bir biçimde içeren kolalı içeceklerden, hamilelikte hem günlük kalori alımını arttırması hem de renk, tat, koku ve gazlı yapısının sağlanmasında katkı maddelerine yoğun maruz kalması nedeni ile uzak durulması gerekir. Kafein annenin hormonal, mineral ve cilt sağlığı üzerindeki olumsuz etkisini bebek üzerinde de gösterebilir.

Konserve besinler
Sucuk, salam, sosis, balık, peynir gibi besinler konserve edilirken içlerine çeşitli kimyasal maddeler katılır. Gıdalarda kullanılan kimyasal katkı maddeleri alerji, kaşıntı, migren, baş ağrısı, astım, nezle ve egzama gibi rahatsızlıklara neden olabilir. Yapılan çalışmalarda, özellikle hazır meyve sularında bulunan bazı katkı maddelerinin küçük çocuklarda hiperaktiviteye yol açabileceği görülmüştür. Hamilelikte annenin aşırı miktarda katkı maddelerine maruz kalması, bebekte alerjik reaksiyonların ve laktoz duyarlılığının gelişmesine neden olabilir.

Kızartılmış besinler ve cipsler
Son yıllarda yapılan bir araştırma da hamilelik sırasında fast food tarzında, aşırı ısıda kızartılarak yapılan patates kızartmaları ile benzer şekilde üretilerek paketlenmiş cipslerin anne karnındaki bebekler için "teratojen" olduğunu gösterir. Yani zehirli bazı maddeler içerebilir. Bu nedenle hamilelik sırasında cips ve aşırı ısıda kızartılmış besinlerden kaçınılmalıdır.

İçecekler, paketlenmiş yiyecekler, açıkta satılan besinler, fırınlanmış besinler ve şekerlemelere eklenen katkı maddelerinin tüketimi üzerine yapılan araştırmalarda bazı ortak noktalara ulaşılmıştır. Özellikle hiperaktif olduğu düşünülen çocuklar üzerinde yapılan araştırmada, bu çocukların besinlerle E kodlu gıda katkı maddesini yüksek oranda aldığı görülmüş ve bu katkı maddesini içeren besinlerin tüketimini kesmeleri önerilmiştir.

Aynı zamanda kanser hücrelerinin gelişmesine neden olabilecek ancak hazır gıdanın tazeliğini korumak için kullanılan nitrat içeren katkı maddeli besinler özellikle hamilelikte tüketilmemelidir. Bunun yanında taze meyve ve sebzelerin üretim sırasında kullanılan böcek ilaçları ve gübrelerin içerdiği kimyasallardan arınabilmeleri için yenmeden önce çok iyi yıkanması gerekir. Bu kimyasallar bebekte gen mutasyonlarına bile neden olabilir. Ancak gerekli koşullarda, uygun miktarlarda, izin verilen katkı maddesinin izin verilen besinde kullanılması doz aşımına ulaşmadığı sürece bebek ya da anne üzerinde sağlık problemlerine neden olmayacaktır.

Taylan Kümeli – Beslenme ve Diyet Uzmanı