Pek çok kişinin ilk kez duy­duğu Çölyak, genetik bir hastalık. Bir tür ince ba­ğırsak alerjisi. Bu alerjiye neden olan ise, buğday, arpa, yulaf çavdar gibi tahılların içinde bulu­nan glüten adı verilen bir protein. Besinler midede hazmedildikten sonra ince bağırsaklarda bulunan villus çıkıntıları sayesinde emilerek kana karışıyor. Villuslar olmadan vücut hiçbir besini ememiyor, işte çölyak hastalarında gluten, villusları yok ediyor dolayısıyla vücut gerekli olan besinleri alamıyor. Bunun sonucunda da bağışıklık sisteminde bozukluklar ortaya çı­kıyor.

Şimdilik glütenin etkilerini yok edecek tıbbi bir tedavi biçimi yok. Genetik bir hastalık olması nedeniy­le çölyaktan korunmanın da yolu yok. Ancak ortaya çıkışı her yaşta mümkün. Genellikle çocukluk döne­minde kendini belli ediyor. Ancak yetişkinlik döneminde de ortaya çı­kabiliyor. Uzmanlara göre ülkemiz­de teşhis edilmesi 5–6 yaşı buluyor. Bunun nedeni ise, hastalığın yeterin­ce tanınmamasından dolayı 1–2 yıl gecikilmesi.

Belirtileri

Çocuklarda kusma, ishal, karın şişliği, iştahsızlık, kilo alamama ve boy uzamasından yavaşlık gibi belir­tiler gösteriyor. Daha ileri yaşlarda ise sadece kansızlık, boy kısalığı, ke­mik zayıflığı ve nedeni henüz bilin­meyen karaciğer hastalığı gibi çok değişik belirtiler verebiliyor.

Hastalık, ameliyat, doğum, hami­lelik, viral enfeksiyon ya da şiddetli duygusal stresten sonra tetikleniyor ya da ilk kez kendini belli ediyor.

Araştırmalara göre Avrupa ülke­lerinde yaklaşık bin kişiden birinde çölyak belirtileri görülüyor ancak çölyak bazen hiç belirti vermiyor. Araştırmalar da bu sonucu doğruluyor çünkü yine Avrupa’da her 250 kişiden biri çölyak olmasına rağmen hiç belirti olmadan hastalık­la yaşıyor. Ancak bu kişilerde glüten alerjisinin tedavi edilmemesi sonucu başka bağışıklık sistemi hastalıkları oluşabiliyor. Bu araştırmalardan yo­la çıkan uzmanlar ülkemizde de yüz-binlerce çölyak hastası olduğunu tahmin ediyorlar.

Teşhis

Teşhisi en zor hastalıklarından biri. Çünkü pek çok hastalığın belirtisiyle aynı özellikleri gösteriyor. Bu da başka hastalıklarla karışmasına neden olabiliyor. Ancak günümüzde kesin tanı için kan tahlili ve dene­yimli bir gastroenterolog tarafın­dan ince bağırsak biyopsisi yapılma­sı gerekiyor. Bu iki araştırma çölyakın kesin teşhis edilmesini sağlıyor. Ancak uzmanlar genetik bir hastalık olması itibariyle, ailesinde çölyak hastası olanların mutlaka gerekli kontrolleri yaptırmasının yararlı ol­duğunu söylüyor.

Tedavi

Çölyaklıların tedavisi tamamen diyete dayanıyor. Bir ömür boyu uz­manlar tarafından önerilen ve içinde glüten bulunmayan besinlerle bes­lenmek gerekiyor. Bunu gerçekleş­tirmek oldukça zor. Çünkü glüten pek çok gıdanın içinde bulunuyor. Örneğin buğday, arpa, yulaf ve çav­dar gibi en temel yiyeceğimiz olan ekmeğin hammaddesi olan bu ürün­leri yemeleri yasak. Yalnızca ekmek de değil, makarna, pasta, börek ve bisküvi gibi gıdalardan da uzak durmaları gerekiyor. Rahatlıkla tüketecekleri besinler ise; mısır, pir­inç, soya, patates unu gibi glüten içermeyen besinler...